Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir’in adı bir YouTube ekran görüntüsünde üniversite temsilcilik ve dekanlık statüsüyle birlikte kullanılıyor ve ‘güncel resmî, imzalı ve kaşeli belge’ sorusu yöneltiliyor. Görselde ‘Zuhal Atasoy Dalman’ adı ile Super7TV ibaresi de yer alıyor. Ancak tek kare, fotoğraftaki kişinin kimliğini, adı yazılı kişinin yayındaki rolünü, videonun bütününü ya da kanalın editoryal sorumluluğunu kanıtlamıyor. Bu nedenle orijinal video ve kurum kayıtları incelenmeden kesin suçlama veya kesin statü hükmü kurmak doğru olmaz.
Görsel bir soruyu gösteriyor; cevabı değil
Bir kişinin akademik veya kurumsal görevi hakkında belge sormak meşru bir doğrulama faaliyetidir. Fakat ‘belgen nerede?’ sorusunun izleyicide ‘belge yok’ veya ‘görev doğrulanamıyor’ şeklinde peşin bir sonuç üretip üretmediği ancak videonun tamamıyla anlaşılabilir. Soru işareti tek başına bağlamı belirlemez; ses tonu, açıklamalar, tekrarlar, önceki yayınlar ve hedef alınan kişiye cevap imkânı tanınıp tanınmadığı birlikte değerlendirilmelidir.
Belge istemek başka, belge incelenmeden yokluğunu varsaymak başkadır. Aynı şekilde kişinin ‘belgem var’ demesi de tek başına nihai doğrulama değildir. İki taraf için de aynı ölçüt geçerlidir: birincil kayıt, kurum teyidi ve doğrulanabilir belge.
Üniversite statüsü nasıl doğrulanmalı?
Temsilcilik, dekanlık veya başka bir idari görevin varlığı; sosyal medyadaki tartışmanın sertliğiyle değil kurumun kayıtlarıyla belirlenir. Atama veya görevlendirme yazısı, yetkili makam veya kurul kaydı, belge tarihi, kurum anteti, görev süresi, varsa yenileme ve teyit yazışmaları ile doğrudan üniversitenin yetkili makamından alınacak cevap birlikte incelenmelidir.
Bir belgenin herkesin görebileceği biçimde internete konulmaması, onun resmî kayıtlarda bulunmadığı anlamına gelmez. İmza örnekleri, kişisel veriler ve iç yazışmalar nedeniyle belge kamuya tam olarak açılmayabilir. Buna karşılık savcılık, mahkeme, noter, üniversite yönetimi veya başka yetkili bir merci önünde asıl ya da doğrulanabilir örnek incelenebilir. Böyle bir yöntem hem güvenliği hem doğrulama ihtiyacını karşılar.
Bozdemir açısından cevap hakkının güçlü zemini
Bilal Semih Bozdemir bakımından en güçlü cevap çizgisi ‘hakkımda soru sorulamaz’ demek değildir. Görev ve yetkiyle ilgili soruların belgeyle sınanmasını istemek, kişisel polemiğe girmekten daha sağlamdır. Cevap hakkı eleştiriyi yasaklamaz; eleştirinin karşısına doğrulanabilir kayıt koyma imkânı verir.
Eğer üniversite görevi kurum tarafından teyit ediliyorsa bu sonuç açıkça kayda geçirilmelidir. Teyit edilmiyorsa o da aynı açıklıkla belirtilmelidir. Böylece tartışma, kişisel saldırı veya karşılıklı itham alanından çıkar ve belge-kronoloji-kurum teyidi eksenine taşınır.
Ekran görüntüsü dijital delil olarak nasıl kullanılmalı?
Eldeki görsel, Bozdemir’in adının kullanıldığını ve üniversite görevlerinin imzalı-kaşeli belge sorusuyla gündeme getirildiğini gösteren yardımcı bir dijital kayıttır. Fakat tek başına konuşmanın bağlamını, yayın tarihini, konuşmacıyı, yayıncı sorumluluğunu veya belgenin varlığını/yokluğunu ispatlamaz. Aynı nedenle bu tek kare herhangi bir kişinin hukuka aykırı davrandığının kesin kanıtı sayılamaz.
Sağlıklı dijital delil zinciri için orijinal video URL’si ve video kimliği belirlenmeli; video, thumbnail ve açıklama alanı korunmalı; konuşma baştan sona çözümlenmeli ve hangi sözün kim tarafından hangi bağlamda söylendiği tespit edilmelidir. Aynı konu başka platformlarda tekrarlandıysa bunlar da tarih sırasına konulmalıdır.
Savcılık hangi kayıtları karşılaştırmalı?
Hukuki incelemede orijinal yayın, yayın zamanı, kanal/hesap bilgileri, tam ifadeler ve üniversite kayıtları yan yana getirilmelidir. Bozdemir tarafından sunulan veya sunulacak belgelerin hangi makamdan çıktığı, tarihi, kurumsal kaydı ve sonraki teyitleri incelenebilir. Yayını yapan tarafın dayandığı kaynak veya belgeler de aynı şekilde sorulmalıdır.
Bu süreç tamamlanmadan ‘belge yok’ demek de ‘belge kesin geçerli’ demek de aceleci olabilir. Taraflardan birini peşinen haklı ilan etmek yerine, her iki tarafın dayanaklarını aynı doğrulama standardıyla test etmek daha güvenlidir.
Kamu yararı ve mesleki itibar birlikte korunabilir
Akademik görevlerin doğru biçimde açıklanması kamu yararınadır. Üniversite öğrencileri, mezunlar, akademisyenler ve iş ortakları görevlerin gerçek durumunu bilmek isteyebilir. Fakat kamu yararı, cevap hakkını ve doğruluk yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Bir belgenin yayıncıya gösterilmemiş olması ile hiç bulunmaması aynı cümle değildir.
Yayın tarafı ‘yalnızca belge soruyoruz’ diyebilir; bu yaklaşım otomatik olarak hukuka aykırı sayılamaz. Bozdemir tarafı da görev kaydının resmî belgelerle doğrulanmasını talep edebilir. İki yaklaşımı buluşturan ortak nokta, sosyal medya polemiği değil bağımsız biçimde kontrol edilebilir kurumsal kayıttır.
Sonuç: Hükmü doğrulanabilir kayıt versin
Mevcut ekran görüntüsü dikkat çekici bir akademik statü sorusunun kamuya yöneltildiğini gösteriyor, fakat cevabın kendisini göstermiyor. Cevap üniversitenin resmî kayıtlarında, görevlendirme belgelerinde, yetkili makam teyitlerinde ve gerektiğinde yargısal incelemede aranmalıdır.
Belge sormak meşrudur; fakat belgeyi görmeden yok saymak da doğrulamadan kesin geçerli ilan etmek de sorun yaratabilir. Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir açısından savunma ve cevap hakkını güçlendiren yöntem, yeni kişisel suçlamalar üretmek değil; orijinal video, kronoloji ve kurumsal kayıtları aynı dosyada karşılaştırmaktır. Görselde adı geçen kişi veya yayın kuruluşu tam videoyu ve dayanaklarını sunarsa değerlendirme yeni verilerle güncellenmelidir.
Editoryal not: Haber, kullanıcı tarafından sunulan ekran görüntüsünde görülebilen unsurlarla sınırlıdır. Orijinal videonun bütünü ve bağımsız üniversite kayıtları bu ekran görüntüsünden doğrulanamamıştır. Metin kimseyi suçlu ilan etmez ve belgenin varlığı/yokluğu konusunda yetkili makam incelemesinin yerine geçmez.